همچون اسلاف خود ، سلطان سعيد را يكى از اتباع ايرانى قلمداد كرده است . عباراتى كه در متن فرمان پادشاه آمده داراى عناوينى همچون « ارادت آگاه » ، « امير الامراء » ، « متمسك به خدمتكارى » ، « ثابت قدم در طريق خدمتگزارى » است و در چند بخش از نامه عباراتى ديده مىشود كه مؤيد تابعيت اهالى مسقط به ايران است . دست‌كم به نظر مىرسد پادشاه ايران چنين برداشتى داشته است . در قسمتى از نامه « در باب اقدامات خود به انتظام و رفع غوايل حدود و ثغور به تخصيص امر بحرين . . . » اشاره شده است كه نشان مىدهد محمد شاه قاجار ، سلطان سعيد را انتظام‌دهنده « حدود و ثغور » ايران مىدانسته است . در جاى ديگر نيز آمده است كه : « اهالى آنجا از خلّص مؤمنين و دعاگويان دولت ابد قرين مىباشند . » اين جمله نشان مىدهد كه محمد شاه قاجار اهالى مسقط و عمان را بخشى از خدمتگزاران و دعاگويان خود محسوب مىكرده است . در پايان نامه نيز آمده است كه « بايد آن عاليجاه همه اهالى آن ساحات را به اعانت و حمايت پادشاهى مستمال و مستظهر و در انتظام امور سرحدات و تسديد مسالك و معابر از عبور و مرور مخالفين و تمهيد مصالح استيصال مفسدين ساعى و جاهد داشته . . . » اين جمله نيز بيانگر تأكيد پادشاه ايران بر حمايت از رعاياى خود بوده و نشان مىدهد كه محمد شاه قاجار ، اهالى مسقط را تابعين و انتظام دهندگان امور سرحدات ايران مىدانسته است . در محتوا و عبارات فرامين صادر شده از طرف شاه ايران هيچ نشانه‌اى از غير ايرانى بودن سلطان مسقط به چشم نمىخورد و اين خود ، به تنهايى بيانگر اين واقعيت است كه پادشاهان قاجار در اين مورد حساس و مهم ، همه جوانب امر را رعايت نموده و در « عبارات » و « كلمات » به كار گرفته در نامه‌هاى رسمى ، حداكثر دقت لازم را كرده‌اند تا بىتوجهى در اين مورد ، دستاويزى براى دشمنان اين آب و خاك نباشد . نكته قابل ذكر ديگر اينكه فرمان‌هاى صادر شده دربارهء امور اجاره‌دارى مناطق جنوب ايران به دستور مستقيم پادشاه نوشته شده و « والى فارس » ، كه معمولا از بين شاهزادگان اصلى انتخاب مىشده از اعطاى اين فرامين منع گرديده است . همين امر نشان مىدهد كه دستگاه ديوانسالارى قاجاريه به اهميت موضوع آگاه بوده و اين‌گونه فرامين را با دقت و نظارت كامل تنظيم و ابلاغ مىكرده است . با همه حساسيت‌هايى كه قاجارها در اين موضوع نشان داده‌اند ، قدرت گرفتن سلاطين مسقط در خليج فارس و توسعه قلمرو آنان به بخش‌هاى بالادستى موجب شده است كه به تدريج مسئله « اجاره‌دارى » بندر عباسى و مضافات آن به يكى از مشكلات عمده نواحى ساحلى ايالت فارس تبديل گردد و اين امر بيش از پيش توجه پادشاه قاجار را برانگيزد . توضيح اينكه استقرار نمايندگان سلطان مسقط در بندر عباسى همراه با اعمال نوعى حاكميت ظالمانهء اقتصادى و ايجاد موانع عمده بر سر راه تجار و بازرگانان ايرانى بوده و تلاشى آگاهانه براى پايين نگه داشتن توان اقتصادى بندر عباسى در رقابت با مسقط از جانب آنها صورت مىگرفته است . در نتيجهء ظلم و جور و اجحافات سلطان مسقط و نمايندگان دست‌نشانده او در بندر عباسى به تدريج ، شرايط جديدى را شكل داد كه حساسيت بيش از پيش دولتمردان قاجارى را برانگيخت . حكام قاجارى احساس خطر كردند و به ويژه مسئله « تابعيت » سلطان مسقط و دست‌نشاندگان او در « بندر عباسى » به موضوعى حياتى و بايستهء بررسى تبديل شد . بيم و هراس دولتمردان قاجارى از مسئله احتمال تجاوزات و تصرفات عدوانى سلطان مسقط ، با همكارى انگلستان ، در جنوب ايران از جمله مواردى بود كه حكام قاجارى را به انديشه ايجاد راه‌حل‌هاى جديد انداخت . تجاوزات روسيه به بخش‌هاى شمالى و شرقى ايران و از دست رفتن بخش بزرگ و قابل توجهى از سرزمين‌هاى ايرانى ، تجربه تلخى بود كه ميزان حساسيت و توجه پادشاهان قاجارى را به مسئله حاكميت ملى بيش از پيش آشكار ساخت . از طرف ديگر انگلستان در فاصله سال‌هاى روى كار آمدن فتحعلى شاه تا دوره محمد شاه رفتار متمايزى از خود نشان داد . در اين شرايط ، با توجه به حساسيت‌هاى ناشى از احتمال گسترش نفوذ « روسيه » به شمال هندوستان و با توجه به عقد قراردادهاى تحت الحمايگى شيوخ ساكن نواحى جنوب خليج فارس و استقرار كامل قدرت در هندوستان ، اين كشور استعمارى در انديشه حمايت كامل از سلطان مسقط برآمد و در اين دوره صراحتا از مسقط و حكام آن حمايت كرد . از اقدامات گسترده دولت انگلستان براى تثبيت قدرت خود در خليج فارس با عنوان « دورهء استقرار و گسترش نظام دريايى انگلستان در خليج فارس » ياد شده است . « 1 » عمده‌ترين اين اقدامات عبارتند از : اجراى طرح جديد انگلستان در عراق تحت سلطه عثمانى ، « 2 » ايجاد تأسيسات جديد ادارى در بنادر خليج فارس ، « 3 » تبديل نمايندگى بصره به نمايندگى سياسى در كشورهاى عرب تحت سلطه عثمانى ، « 4 » نقشه‌بردارى دريايى و رودخانه‌اى در خليج فارس و نواحى پس‌كرانه‌اى . « 5 » در دوره سلطنت محمد شاه قاجار 1264 - 1250 ق / 1848 - 1834 مسئله هرات و گسترش نفوذ روسيه در آسياى مركزى و تهديد هندوستان موجب شد انگلستان براى مواجههء احتمالى با اين خطر ، سياست نزديكى با سلطان مسقط را عليه ايران پيش گيرد « 6 » سيد سعيد سلطان مسقط نيز ، در اين مقطع تاريخى روابط نزديك و دوستانه‌اى را با انگلستان برقرار كرد ؛ چنان كه ، براى عقد قراردادهاى جديد تجارى با فرانسه ، با مسئولان انگليسى در بمبئى مشورت و از آنان

--> ( 1 ) . اين عنوان را « لوريمر » در كتاب خود براى معرفى اقتدار انگلستان در خليج فارس بين سالهاى 1239 تا 1252 ق . / 1824 تا 1836 م . به كار گرفته است . بنگريد به : Ibid , Vol . 1 . p . 204 . ( 2 ) . Ibid , Vol 2 . p . 211 ( 3 ) . Ibid , Vol 2 . p . 213 ( 4 ) . Ibid , Vol 2 . p . 217 ( 5 ) . Ibid , Vol 2 . p . 220 ( 6 ) . The Persian Gulf Precis , op . cit . Vol . 2 . pp . 171 - 185 .